Tədqiqat İtaliyada 2021–2025 dövrünə aid saatlıq günəş fotovoltaik (PV), külək, hidroelektrik və geotermal elektrik istehsalından istifadə edərək bərpa olunan enerji portfelinin gün ərzində istehsal davamlılığını ölçür. Əsas göstərici Baseload Factor (BF)-dur. BF, bir günlük ümumi bərpa olunan istehsalın nə qədər hissəsinin həmin günün orta istehsal səviyyəsinə bərabər sabit baseload profilini qarşılaya bildiyini ölçür. Beləliklə, yalnız ümumi meqavatt-saat miqdarı deyil, istehsalın zaman üzrə paylanması da nəzərə alınır.

Tədqiqatın Time-Varying Parameter nəticələrində günəş PV-nin marjinal əmsalı bütün araşdırılan dövr ərzində mənfi qalarkən, küləyin əmsalı davamlı olaraq müsbət qalmışdır. Tədqiqatçılar günəşdəki mənfi işarəni istehsalın gündüz saatlarında cəmlənməsi və gecə sıfıra enməsi səbəbindən gündəlik orta ətrafında yaratdığı asimmetriya ilə əlaqələndirirlər. Küləyin günün müəyyən saatlarında mütləq sıfıra düşməyən və saatlar arasında daha davamlı olan istehsal profili isə gündəlik portfelin daha düz baza yaratmasına töhfə vermişdir.

Hidroelektrik istehsalın marjinal töhfəsi ümumilikdə müsbət olsa da, küləkdən daha dəyişkəndir. Tədqiqatçılar bu davranışı hidroelektrikin gün içi əməliyyat çevikliyi ilə daha uzunmüddətli hidroloji şəraitin birgə təsiri ilə izah edirlər. Geotermal istehsal saatlıq profildə baseload-a çox yaxın və sabit olsa da, bərpa olunan istehsal portfelində orta payı yalnız təxminən %5,7 olduğu üçün zamanla dəyişən marjinal əmsalı sıfır ətrafında və məhdud böyüklükdə qalmışdır.

Statik OLS müqayisəsində hidroelektrik əmsalı +0,0241, günəş PV əmsalı −0,0187, külək əmsalı +0,0201 və geotermal əmsalı +0,0013 tapılmışdır. Hansen parametr sabitliyi testi sabit əmsal fərziyyəsini \(p<0,01\) səviyyəsində rədd etmişdir; bu nəticə tədqiqatçıların zamanla dəyişən əmsal modelindən istifadə etməsinin əsas empirik əsasını təşkil etmişdir.

Resource Substitution Ratio (RSR) analizi isə bu əmsalları marjinal portfel planlaşdırma göstəricisinə çevirir. Tədqiqatın son tarixindəki əvəzləmə matrisində bir vahid günəş PV istehsal-ekvivalentinin BF-ni sabit saxlayacaq şəkildə kompensasiya olunması üçün təxminən 1,21 vahid külək istehsal-ekvivalenti hesablanmışdır. Bu nisbət quraşdırılmış güc nisbəti deyil və “1 MW günəşə qarşı 1,21 MW külək quraşdırılmalıdır” demək deyil; mövcud portfel və terminal TVP əmsalları ətrafındakı marjinal istehsal dəyişikliyini ifadə edir.

Türkiyə baxımından tədqiqat günəş, külək, hidroelektrik və digər bərpa olunan mənbələrin yalnız illik istehsal və ya capacity factor ilə deyil, birlikdə yaratdıqları saatlıq profil üzərindən qiymətləndirilməsinə yönəlmiş tətbiq edilə bilən metodoloji çərçivə təqdim edir. Lakin İtaliyada qiymətləndirilən əmsallar və PV→külək RSR dəyəri Türkiyəyə köçürülə bilməz. Eyni metod Türkiyənin öz saatlıq istehsal portfeli üzərində yenidən qiymətləndirilməli; həmçinin BF-nin real tələb adekvatlığı, saxlama ehtiyacı və ya şəbəkə etibarlılığı metrikası olmadığı fərqi qorunmalıdır.

Tədqiqatçılar hansı problemi həll etməyə çalışırlar?

Tədqiqatın əsas problemi bərpa olunan enerjiyə keçidin yalnız ümumi enerji miqdarı ilə qiymətləndirilməsinin istehsalın vaxtını gizlətməsidir. Ənənəvi Capacity Factor (CF), müəyyən mənbənin müəyyən dövrdə nə qədər istehsal etdiyini quraşdırılmış gücə görə ümumiləşdirə bilər; lakin istehsal olunan enerjinin günün hansı saatlarında gəldiyini birbaşa göstərmir.

Tədqiqatçıların yanaşmasında “firmness”, bərpa olunan enerji portfelinin gün ərzində nə dərəcədə davamlı və baseload-a bənzər istehsal forması yarada bildiyini ifadə edir. Bu istifadə tezlik sabitliyi və ya elektrik sisteminin bütün etibarlılıq xüsusiyyətləri ilə eyni anlayış deyil.

Tədqiqatın irəli sürdüyü əsas metodoloji boşluq iki hissədən ibarətdir. Birincisi, portfel səviyyəsində davamlılıq göstəriciləri çox vaxt sabit tarixi xülasələr kimi istifadə olunur. İkincisi, mövcud bərpa olunan enerji portfelində bir mənbənin artmasının başqa mənbədən nə qədər marjinal kompensasiya tələb etdiyini davamlılıq sabit saxlanılmaqla göstərən dinamik vasitə çatışmır.

Baseload Factor dəqiq olaraq nəyi ölçür?

Baseload Factor bərpa olunan istehsalın günün orta istehsal səviyyəsinə bərabər sabit profilin nə qədərini qarşılaya bildiyini ölçür. Tədqiqatda:

\[ BF= \frac{ \sum_{t=1}^{T} f(E_t) }{ \sum_{t=1}^{T}E_t } \]

şəklində müəyyən edilir. Burada \(E_t\), \(t\) zamanındakı enerji istehsalıdır. Əhatə funksiyası istehsalın orta istehsal səviyyəsinə qədər olan hissəsini nəzərə alır:

\[ f(E_t)= \begin{cases} E_t, & E_t<\overline{E}\\ \overline{E}, & \text{diğer durumda} \end{cases} \]

Gündəlik orta istehsal:

\[ \overline{E} = \frac{1}{T} \sum_{t=1}^{T}E_t \]

kimi müəyyən edilir.

Bu quruluşun mühüm nəticəsi budur: eyni ümumi gündəlik enerjini istehsal edən iki portfel fərqli BF dəyərlərinə malik ola bilər. İstehsal gün ərzində orta səviyyəyə yaxın və davamlı paylanırsa BF yüksəlir, istehsal bir neçə saata yığılır və digər saatlarda orta səviyyədən xeyli aşağı qalırsa BF azalır.

Niyə günəş PV-nin artıq günorta istehsalı BF-ni azalda bilər?

BF ümumi enerji miqdarını deyil, ümumi enerjinin sabit gündəlik bazanı nə dərəcədə doldurduğunu qiymətləndirdiyi üçün orta göstəricidən çox yüksək istehsal BF hesabında eyni nisbətdə əlavə davamlılıq yaratmır. Günəş PV istehsalı günün bəzi saatlarında yüksək, gecə isə sıfırdır. Əlavə günəş istehsalı günorta pikini yüksəldə bilər, lakin gecə istehsalını artırmır; beləliklə gündəlik istehsal profilinin orta ətrafındakı qeyri-bərabərliyini böyüdə bilər.

Tədqiqatın Şəkil 4-dəki 24 saatlıq orta istehsal profili bu mexanizmi aydın şəkildə göstərir. Günəş istehsalı gecə boyunca sıfırdır, səhər saatlarından sürətlə yüksəlir, günorta ətrafında zirvəyə çatır və axşam yenidən sıfıra enir. Külək və geotermal isə bütün 24 saat ərzində sıfırdan yuxarı istehsal göstərir. Hidroelektrik də gün ərzində işləyir, lakin daha nəzərəçarpan saatlıq dəyişiklik nümayiş etdirir.

Capacity Factor ilə BF eyni şeydirmi?

Xeyr. Tədqiqatda istifadə olunan çərçivədə Capacity Factor əsasən mənbənin istehsal miqdarını və gücdən istifadəni ümumiləşdirir, BF isə portfelin istehsal formasının nə dərəcədə fasiləsiz olduğunu ölçməyə çalışır. Buna görə tədqiqatçılar bütün məqsədlərdə CF əvəzinə BF istifadə etməyi təklif etmirlər; BF-ni portfelin zaman quruluşunu araşdıran tamamlayıcı diaqnostik göstərici kimi yerləşdirirlər.

Niyə sabit OLS modeli kifayət hesab edilmədi?

Günəş, külək və hidroelektrikin portfel davamlılığına təsirinin mövsüm, quraşdırılmış güc, hava şəraiti və hidroloji dövrlər ərzində dəyişə biləcəyi fərz edilmişdir. Buna görə tədqiqatçılar əvvəlcə əmsalların həqiqətən sabit olub-olmadığını sınaqdan keçirmişlər.

OLS modelində sabit əmsal fərziyyəsi Hansen parametr sabitliyi testi ilə qiymətləndirilmiş və sıfır hipotezi \(p<0,01\) səviyyəsində rədd edilmişdir. Tədqiqatın şərhinə görə bu nəticə mənbələrin BF üzərindəki marjinal təsirlərinin zaman ərzində sabit olmadığını dəstəkləyir.

Statik OLS nə göstərir?

OLS modelinin \(R^2\) dəyəri 0,664, düzəldilmiş \(R^2\) dəyəri 0,663, F-statistikası 900,3 və Durbin–Watson statistikası 1,332 olaraq hesabat edilmişdir. Lakin Hansen testi səbəbindən tədqiqatçılar bu əmsalları yekun dinamik nəticə kimi deyil, statik istinad kimi istifadə edirlər.

Kalman Filtri ilə zamanla dəyişən əmsallar necə qiymətləndirilir?

TVP modeli əmsalları müşahidə olunmayan və zamanla dəyişən vəziyyət dəyişənləri kimi qəbul edir. Müşahidə tənliyi:

\[ y_t=H_t\beta_t+\epsilon_t, \qquad \epsilon_t\sim N(0,R) \]

şəklindədir. \(y_t\) gündəlik BF dəyərini; \(H_t\), hidroelektrik, günəş PV, külək və geotermal istehsalın Z-score ilə normallaşdırılmış dəyərlərini; \(\beta_t\) isə hər mənbənin zamanla dəyişən marjinal əmsalını göstərir.

Əmsalların zaman üzrə hərəkəti random walk prosesi ilə müəyyən edilir:

\[ \beta_t=\beta_{t-1}+\eta_t, \qquad \eta_t\sim N(0,Q) \]

Burada \(Q\) vəziyyət keçid dispersiyasını, \(R\) isə ölçmə səs-küyü dispersiyasını idarə edir. Tədqiqatçılar \(Q\) və \(R\)-ni ixtiyari tək dəyər kimi seçmək əvəzinə kiçik namizəd dəyərlər şəbəkəsi üzərində innovations-form log-likelihood dəyərini maksimum edən kombinasiyanı istifadə etmişlər.

Kalman Gain nə edir?

Kalman Filtri hər zaman addımında əvvəlcə əmsalların yeni vəziyyətini proqnozlaşdırır, sonra müşahidə olunan BF gəldikdə proqnozu yeniləyir. Yeni müşahidəyə veriləcək çəki Kalman Gain ilə müəyyən edilir:

\[ K= P_{pred}H_t^T \left( H_tP_{pred}H_t^T+R \right)^{-1} \]

Beləliklə model nə tamamilə keçmiş əmsallardan asılı qalır, nə də hər yeni gündəlik müşahidəyə məhdudiyyətsiz reaksiya verir; proqnoz qeyri-müəyyənliyi ilə ölçmə səs-küyü arasındakı əlaqəyə görə əmsalları davamlı yeniləyir.

Etibar intervallarında mənbədaxili texniki qeyri-müəyyənlik varmı?

Bəli. Tədqiqat \(P_{t|t}\)-ni posterior kovarians matrisi kimi müəyyən edir və təxminən %95 posterior intervalını mənbədə:

\[ \beta_{i,t}\pm1.96P_{t|t,ii} \]

şəklində verir. Bu Verianla izahında formula mənbədə yazıldığı kimi qorunmuşdur. Mətn kovarians matrisinin diaqonal elementinə kvadrat kök tətbiq edilib-edilmədiyini ayrıca izah etmir; buna görə formula səssiz şəkildə dəyişdirilməmişdir.

Şəkil 1 və 2 zamanla dəyişən əmsallarda nə göstərir?

Şəkil 1-də 2021–2025 ərzində dörd mənbənin TVP əmsalları birlikdə göstərilir. İlk filtr yaxınlaşma dövrü tədqiqatçılar tərəfindən analizdən çıxarıldıqdan sonra günəş PV xətti davamlı olaraq sıfırın altında, külək xətti isə davamlı olaraq sıfırın üstündə qalır. Hidroelektrik əsasən müsbət olsa da, aydın dalğalanmalar göstərir; geotermal isə daha kiçik ölçülərlə sıfır ətrafında hərəkət edir.

Şəkil 2 eyni əmsalları təxminən %95 posterior bantlarla ayrı panellərdə göstərir. Bu vizual nöqtə qiymətləndirmələrinin öz-özlüyündə dəqiq dəyərlər olmadığını və əmsal qiymətləndirmələrinin ətrafında zamanla dəyişən qeyri-müəyyənlik olduğunu görünən edir.

Günəş PV üçün zamanla dəyişən nəticə nədir?

Günəş PV əmsalı bütün müşahidə dövrü ərzində mənfidir. Mənfi təsirin böyüklüyü mövsümidir: tədqiqatçılar təsirin gec qış və erkən yazda daha güclü mənfi olduğunu, yay boyunca isə zəiflədiyini hesabat edirlər.

Bu nəticə “günəş enerjisi şəbəkə üçün pisdir” demək deyil. Ölçülən dəyişən günəş PV-nin ümumi enerji dəyəri, xərci və ya karbon faydası deyil; tədqiqatın BF tərifinə görə gündəlik bərpa olunan portfelin baseload-şəkilli davamlılığına marjinal təsiridir.

Külək niyə müsbət əmsal göstərir?

Külək bütün araşdırılan illərdə müsbət TVP əmsalına malikdir. Tədqiqat bunu küləyin günəş kimi hər gün məcburi gecə sıfırına malik olmaması və sinoptik hava sistemlərinin bir neçə saatdan daha uzun istehsal davamlılığı təmin edə bilməsi ilə əlaqələndirir.

Küləyin əmsalı il ərzində iki aydın yüksək dövr göstərir: erkən yaz və gec payız. İyun–İyul dövründə daha sabit yüksək təzyiq şəraitində müsbət töhfənin illik minimuma endiyi bildirilir.

Hidroelektrik niyə daha dəyişkəndir?

Hidroelektrik əmsalı ümumilikdə müsbətdir, lakin küləkdən daha yüksək zaman dəyişkənliyi göstərir. Tədqiqatçılar bunu iki miqyasın birləşməsi ilə izah edirlər: rezervuarlı hidroelektrik gün ərzində turbin axınını dəyişərək portfel profilini düzləşdirə bildiyi halda, istehsal oluna bilən su miqdarı mövsümi hidroloji şəraitdən asılıdır.

Tədqiqatda hidroelektrik töhfəsinin Alp qarlarının əriməsi ilə erkən yayda və mövsümi yağıntılarla payızda gücləndiyi; qış ortası və yay sonunda zəiflədiyi bildirilir. 2022 quraqlığı da hidroelektrik istehsalındakı mühüm sapmalardan biri kimi təhlildə əks olunur.

Geotermal niyə çox düz olmasına baxmayaraq əmsalı kiçikdir?

Şəkil 4-də geotermal istehsal demək olar ki, üfüqi 24 saatlıq profil göstərir. Buna baxmayaraq TVP əmsalının böyüklüyü məhduddur. Tədqiqatın izahı budur ki, geotermal 2021–2025 dövründə bərpa olunan istehsalın orta hesabla yalnız təxminən %5,7-ni təşkil etmişdir. Portfelin gündəlik BF dəyişiklikləri daha böyük istehsal həcminə malik mənbələrin hərəkətlərindən daha çox təsirlənir.

Resource Substitution Ratio nəyi ölçür?

RSR portfelin BF dəyərini dəyişdirmədən bir bərpa olunan mənbədəki marjinal artımın başqa mənbədə nə qədər istehsal dəyişikliyi tələb etdiyini ifadə edir.

Tədqiqatda standartlaşdırılmış istehsal dəyişənləri ilə:

\[ BF_t = \beta_{0,t} + \sum_{i=1}^{n} \beta_{i,t}X_{i,t}^{*} + \epsilon_t \]

və:

\[ X_i^{*} = \frac{X_i-\mu_i}{\sigma_i} \]

tərifləri istifadə olunur.

İki mənbə arasında BF sabit saxlanıldıqda:

\[ dBF = \frac{\beta_{A,T}}{\sigma_A}dX_A + \frac{\beta_{B,T}}{\sigma_B}dX_B = 0 \]

və nəticə olaraq:

\[ RSR_{A\rightarrow B,T} = - \left( \frac{\beta_{A,T}}{\beta_{B,T}} \right) \left( \frac{\sigma_B}{\sigma_A} \right) \]

əldə edilir.

Müsbət RSR iki mənbənin BF üzərində əks istiqamətli təsirlərə malik olduğunu və birinci mənbədəki artımın ikinci mənbə tərəfindən kompensasiya edilməli olduğunu; mənfi RSR isə eyni istiqamətli marjinal təsirləri göstərir.

Terminal RSR matrisi nə göstərir?

Şəkil 5-dəki ən mühüm planlaşdırma nümunəsi günəş sətridir. Terminal halda bir vahid günəş PV istehsal-ekvivalentinin BF üzərindəki mənfi marjinal təsirini qarşılamaq üçün təxminən 1,61 vahid hidroelektrik, 1,21 vahid külək və ya 4,42 vahid geotermal istehsal-ekvivalenti göstərilir.

Bu dəyərlərin heç biri birbaşa quraşdırılmış güc nisbəti deyil. RSR standart sapmalar, terminal TVP əmsalları və mövcud istehsal portfelindən törədilmiş marjinal göstəricidir.

PV → külək nisbəti zamanla sabitdirmi?

Xeyr. Şəkil 6 PV→külək RSR-nin 2021–2025 ərzində nəzərəçarpacaq şəkildə dəyişdiyini göstərir. Nisbət 2021-dən 2023 ortalarına qədər nisbətən daha mülayim dalğalanarkən, 2023 sonu–2024 əvvəlində güclü şəkildə yüksəlmiş və qrafikdə təxminən 3-dən yuxarı qalxan qısamüddətli pik yaranmışdır. Sonra yenidən daha aşağı səviyyələrə enmişdir.

Tədqiqatçılar bu hərəkəti üç mexanizmin birləşməsi ilə izah edirlər: günəş PV-nin mənfi marjinal əmsalının dəyişməsi, küləyin müsbət əmsalının dəyişməsi və iki mənbənin fiziki istehsal dəyişkənliklərinin standart sapma nisbətinin zamanla dəyişməsi.

RSR-nin il daxilində hərəkəti də nizamlıdır. Nisbət yayda ən aşağı, gec qış və yazda daha yüksəkdir. Tədqiqat bu nəticələri gələcək illərin dəqiq güc proqnozu kimi deyil, mövcud portfel ətrafındakı marjinal dəyişiklikləri başa düşməyə yönəlmiş diaqnostik məlumat kimi şərh edir.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

• 2021–2025 İtaliya məlumatlarında bərpa olunan portfel mənbələrinin BF üzərindəki marjinal töhfələri zamanla sabit deyil.
• Hansen testi sabit parametr fərziyyəsini \(p<0,01\) ilə rədd etmişdir.
• Günəş PV-nin TVP əmsalı araşdırılan dövr boyunca mənfidir.
• Küləyin TVP əmsalı bütün müşahidə dövründə müsbətdir.
• Hidroelektrik əsasən müsbət, lakin aydın şəkildə daha dəyişkən marjinal təsir göstərmişdir.
• Geotermal saatlıq olaraq çox davamlı istehsal göstərsə də, portfeldəki kiçik payına görə marjinal əmsalının böyüklüyü məhduddur.
• PV→külək RSR zamanla və mövsümlə dəyişir; tək sabit əvəzləmə əmsalı bütün dövr üçün kifayət deyil.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi və ya sınaqdan keçirmədiyi nəticələr

• Günəş PV-nin elektrik sistemi üçün ümumilikdə zərərli olduğu nəticəsi çıxarıla bilməz; mənfi işarə yalnız tədqiqatın BF tərifinə görə gündəlik baseload-şəkilli portfel davamlılığına aiddir.
• BF elektrik kəsilməsi ehtimalı, Loss of Load Expectation, tezlik sabitliyi və ya real güc adekvatlığının birbaşa ölçüsü deyil.
• RSR dəyərləri MW quraşdırılmış güc nisbəti və ya məcburi investisiya resepti deyil.
• Tədqiqat gələcək İtaliya istehsal portfelini proqnozlaşdıran genişmiqyaslı ssenari analizi aparmır.
• İtaliya vahid birləşdirilmiş makroşəbəkə kimi qiymətləndirilmişdir; regional ötürmə darboğazları və yerli curtailment modelləşdirilməmişdir.
• Nasoslu hidroelektrik saxlama, batareyalar və sərhədlərarası idxal kimi aşağı axın balanslaşdırma müdaxilələri empirik modelə açıq şəkildə daxil edilməmişdir.
• İtaliya üçün alınan TVP və ya RSR əmsallarının başqa ölkələrə birbaşa köçürülə biləcəyi göstərilməmişdir.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Məlumat əhatəsi

Tədqiqat İtaliyanın 2021–2025 saatlıq elektrik istehsal məlumatlarından istifadə edir. Analizə dörd bərpa olunan mənbə daxil edilib: hidroelektrik, günəş PV, külək və geotermal.

Cədvəl 1-in ümumi müşahidə sayı hər mənbə üçün 43.819-dur. İllik sətirlərdə 2021, 2022, 2023 və 2025 üçün 8.759; 2024 üçün 8.783 müşahidə hesabat edilir. Tədqiqat tam təqvim saatından bir az az görünən bu illik sayımların səbəbini ayrıca izah etmir.

Niyə gündəlik pəncərə istifadə edildi?

Tədqiqatçılar BF hesabı üçün gündəlik pəncərə seçmişlər. Səbəb günəş PV-nin güclü gün içi dövrünü birbaşa tutmaqla yanaşı, külək və hidroelektrikdəki daha yavaş mövsümi dəyişikliklərin zamanla TVP əmsallarına əks olunmasına imkan verməkdir.

Bu seçim nəticələrin şərh sahəsini də müəyyən edir: tədqiqat saatlıq istehsal məlumatından gündəlik BF yaradır, lakin həftəlik, aylıq və ya illik davamlılıq metrikasını eyni şey kimi istifadə etmir.

Mənbələrin 24 saatlıq orta profilləri

Şəkil 4 dörd texnologiyanın əsas zaman fərqini vizual olaraq ortaya qoyur. Günəş PV əyrisi gecə sıfırda qalır, təxminən səhər 06:00-dan sonra yüksəlir, günorta ətrafında təxminən 9 GWh saatlıq orta istehsalla zirvəyə çatır və axşam yenidən sıfıra yaxınlaşır.

Külək gün ərzində təxminən 2–3 GWh diapazonunda daha üfüqi profil göstərir. Geotermal təxminən 0,6 GWh ətrafında demək olar ki, tam düz görünür. Hidroelektrik isə gün ərzində işləyərkən səhər və axşam saatlarında daha yüksək istehsal dəyərləri göstərir. Bu profillər TVP əmsallarının işarələrinin şərhində tədqiqatın əsas fiziki dayağıdır.

2022 quraqlığı analizdə necə görünür?

Təsviri statistikada hidroelektrik ümumi istehsalı 2021-də 46.426,2 GWh ikən 2022-də 29.560,8 GWh-yə düşmüşdür. 2023-də 41.058,6 GWh, 2024-də 52.944,9 GWh və 2025-də 41.868,9 GWh hesabat edilir.

TVP analizində hidroelektrik əmsalındakı dəyişkənlik bu cür hidroloji istehsal hərəkətlərinin portfelin gündəlik davamlılığına töhfəsinin sabit olmadığını göstərir. Tədqiqat 2022 quraqlığını xüsusilə PV→külək RSR-nin şərhində də istifadə edir.

Günəş istehsalı müşahidə dövründə necə dəyişib?

Günəş PV istehsalının xüsusilə 2024 və 2025-də artması tədqiqatçıların RSR-də 2023 sonu–2024 əvvəli struktur hərəkətini şərh edərkən nəzərə aldığı uzunmüddətli portfel dəyişikliklərindən biridir.

Küləyin illik istehsalı eyni sürətlə artdımı?

Xeyr. Tədqiqatın Cədvəl 1-də külək ümumi istehsalı 2021-də 20.722,9 GWh, 2022-də 20.304,2 GWh, 2023-də 23.367,7 GWh, 2024-də 22.043,4 GWh və 2025-də 21.244,3 GWh-dir. Buna görə 2023-dən sonra müşahidə olunan günəş istehsalı artımı ilə eyni istiqamətdə və ölçüdə davamlı külək istehsalı artımı görünmür.

TVP qrafiklərinin əsas nəticəsi bir cümlədə nədir?

İtaliyanın 2021–2025 bərpa olunan portfelində mənbələrin gündəlik baseload-şəkilli davamlılığa töhfəsi mənbə növünə və zamana görə fərqlənir: günəş PV mənfi, külək davamlı müsbət, hidroelektrik əsasən müsbət, lakin dəyişkən, geotermal isə kiçik miqyasına görə məhdud marjinal təsir göstərir.

RSR niyə “gələcək proqnozu” deyil?

RSR hesablamasında Kalman Filtrinin nümunənin sonundakı terminal əmsalları istifadə olunur. Bu əmsallar mövcud portfelin marjinal həssaslığını təmsil edir. Tədqiqat bunlardan çoxillik gələcək istehsal ssenarisi yaratmır. Tədqiqatçılar böyükmiqyaslı portfel dəyişiklikləri üçün BF proqnozu və ssenari analizinin ayrıca aparılmalı olduğunu açıq şəkildə məhdudiyyət kimi qeyd edirlər.

Tədqiqatın ən mühüm model məhdudiyyətləri

• İtaliya vahid milli aqreqasiya olunmuş şəbəkə kimi təmsil edilmişdir.
• Regional/zonal ötürmə məhdudiyyətləri analizdən kənarda saxlanmışdır.
• Yerli istehsal məhdudlaşdırmaları birbaşa modelləşdirilməmişdir.
• Nasoslu hidroelektrik, batareya saxlama və sərhədlərarası idxal kimi balanslaşdırma müdaxilələri empirik BF–TVP modelinə açıq dəyişənlər kimi daxil edilməmişdir.
• RSR yalnız marjinal dəyişikliklər üçün diaqnostikdir; geniş güc transformasiyalarına xətti şəkildə tətbiq edilməməlidir.
• Gələcək BF trayektoriyası və ya planlaşdırılan güc hədəflərinin nəticələri proqnozlaşdırılmamışdır.

Mənbə və Metod Qeydi

Tam özgün çalışma adı: Transition to Renewables: From Intermittency to Firmness

Müəlliflər: Soheil Fattahi, Lorenzo Tieghi və Lorenzo Battisti.

Müəllif sırası: Mənbə versiyasındakı sıra olduğu kimi qorunmuşdur.

Birgə birinci müəllif/bərabər töhfə: Mənbədə bərabər töhfə bəyanatı yoxdur.

Məsul müəllif: Soheil Fattahi; mənbədə soheil.fattahi@unitn.it ünvanı verilmişdir.

Mənbə versiyasındakı qurum: Department of Civil, Environmental and Mechanical Engineering, University of Trento, Via Mesiano 77, Trento 38123, Italy.

ORCID: Soheil Fattahi — 0000-0001-9352-3262; Lorenzo Tieghi — 0000-0002-5190-9164; Lorenzo Battisti — 0000-0003-0485-9739.

DOI: 10.2139/ssrn.6932276

Platforma: SSRN.

Rəsmi qeyd:https://ssrn.com/abstract=6932276

Mənbə növü və rəyçilik statusu: Bu iş rəy prosesindən keçməmiş preprintdir; nəticələr mövcud nəşr və doğrulama mərhələsi nəzərə alınaraq qiymətləndirilməlidir.

Yekun rəyli jurnal/nəşriyyat: Araşdırılan mənbə versiyasında göstərilmir.

Dəqiq versiya tarixi: Araşdırılan faylda ayrıca göstərilmir.

Lisenziya: Araşdırılan versiyada açıq təkrar istifadə lisenziyası göstərilmir.

Maliyyələşdirmə: Araşdırılan versiyada ayrıca maliyyələşdirmə bəyanatı müəyyən edilməmişdir.

Maraqların toqquşması: Araşdırılan versiyada ayrıca maraqların toqquşması/competing interests bəyanatı müəyyən edilməmişdir.

CRediT/müəllif töhfələri: Araşdırılan versiyada ayrıca töhfə cədvəli və ya CRediT bəyanatı müəyyən edilməmişdir.

Məlumat mənbəyi: İtaliyanın 2021–2025 saatlıq hidroelektrik, günəş PV, külək və geotermal istehsal məlumatları. Mənbə tədqiqat məlumatı Terna S.p.A. enerji balansı/istehsal məlumat mənbəyinə aid edir.

Məlumat həlli: Saatlıq xam istehsal; BF qiymətləndirilməsi üçün gündəlik pəncərə.

Statistik/modelləşdirmə üsulları: Baseload Factor, OLS regresiyası, Hansen parametr sabitliyi testi, vəziyyət-fəzası Time-Varying Parameter modeli, Kalman Filtri və Resource Substitution Ratio.

Mənbədaxili müşahidə sayı qeydi: Cədvəl 1-də 2021, 2022, 2023 və 2025 üçün 8.759, 2024 üçün 8.783 saatlıq qeyd hesabat edilir. Tam təqvim saatından bir az az görünən bu rəqəmlərin səbəbi mənbədə ayrıca izah edilmir.

Mənbədaxili tənlik qeydi: Tədqiqat posterior kovarians matrisi \(P_{t|t}\)-ni müəyyən etdikdən sonra təxminən %95 intervalı Tənlik 6-da \(\beta_{i,t}\pm1.96P_{t|t,ii}\) şəklində verir. Bu ifadə mənbədə olduğu kimi qorunmuş, riyazi forma səssiz şəkildə dəyişdirilməmişdir.

Biblioqrafik afiliyasiya qeydi: Araşdırılan mənbə versiyasında Lorenzo Tieghi daxil olmaqla üç müəllif University of Trento afiliyasiyası ilə verilir. Xarici SSRN biblioqrafik metadatasında Lorenzo Tieghi üçün fərqli cari qurum məlumatı görünə bildiyi üçün elmi mənbə kimliyində yüklənmiş versiyanın afiliyasiyası əsas götürülmüşdür.

Elmi əhatə sərhədi: BF burada bərpa olunan portfelin gündəlik orta istehsal səviyyəsinə görə baseload-şəkilli davamlılığını ölçən metrikdir. Sistem adekvatlığı, tezlik sabitliyi, təchizat təhlükəsizliyi və ya real tələbin ödənmə ehtimalı ilə eyni məna daşımır. RSR dəyərləri də quraşdırılmış güc resepti deyil, mövcud portfel ətrafındakı marjinal istehsal-ekvivalenti trade-off-lardır.

Məzmun əsası: Bu Verianla izahı araşdırılan işin təriflərinə, məlumat cədvəlinə, tənliklərinə, ekonometrik üsullarına, qrafik və şəkillərinə, nəticələrinə, müzakirəsinə və məhdudiyyətlərinə əsaslanır. Biblioqrafik kimliyin doğrulanması xaricində xarici mənbələrdən yeni elmi nəticə əlavə edilməmişdir.